Żeby wszystkie dzieci i nastolatkowie mogli żyć szczęśliwie i zdrowo, niektórzy potrzebują dodatkowego wsparcia – na przykład w dostępie do edukacji, opieki zdrowotnej, wyżywienia czy mieszkania.
W tym celu państwa UE w oparciu o europejską gwarancję dla dzieci opracowały krajowe plany działania. Kiedy na poziomie UE przeprowadzano przegląd tej gwarancji i krajowych planów, a także strategii na rzecz walki z ubóstwem, ważne było, aby dowiedzieć się, co młodzi mieszkańcy UE poniżej 18. roku życia sądzą o sytuacji w swoich krajach.
Kogo zapytaliśmy o zdanie?
- 41 736 dzieci w wieku 8–17 lat
- ze wszystkich państw UE
- za pomocą ankiety internetowej, 26 grup dyskusyjnych i 45 indywidualnych wywiadów
- 52 proc. uczestników ankiety to dziewczęta, 43 proc. – chłopcy, 2 proc. – inne osoby, a 3 proc. wolało nie podawać informacji o płci.
Wiele dzieci widzi, że różne usługi są im faktycznie oferowane i że sytuacja się poprawia, ale dostęp do tych usług nie zawsze jest jednakowy dla wszystkich, a równe prawa nie zawsze przekładają się na równe szanse w codziennym życiu.
- Ubóstwo ogranicza udział dzieci w codziennych zajęciach oraz powoduje wstyd i wykluczenie – nawet tam, gdzie dzieciom oferowane są odpowiednie usługi.
- Dzieci mówią o dyskryminacji ze względu na swoją niepełnosprawność, pochodzenie etniczne, płeć, bycie migrantem i inne cechy odróżniające je od innych.
- Dzieci twierdzą, że bierne lub niespójne reakcje dorosłych podważają ich poczucie bezpieczeństwa i przynależności do grupy.
- Według dzieci podstawowe czynniki poczucia przynależności do grupy to obecność zaufanych osób dorosłych, wsparcie psychologiczne i środowiska, w których dzieci uważnie się słucha .
- Gdy otrzymują wsparcie, chcą być traktowane z szacunkiem, czuć się bezpiecznie, nie być wytykane i chcą, żeby chronić ich prywatność.
- Przystępnych, obniżonych lub dofinansowywanych kosztów – żeby udział w zajęciach szkolnych oraz dostęp do opieki zdrowotnej, mieszkania i jedzenia nie zależały wyłącznie od dochodów rodziny.
- Wsparcia, które jest praktyczne, konsekwentne i jest udzielane we właściwym momencie – szczególnie dla dzieci żyjących w ubóstwie, z niepełnosprawnościami, ze środowisk mniejszościowych, dzieci-migrantów oraz młodych ludzi opuszczających ośrodki opiekuńcze.
- Żeby ich głos naprawdę się liczył w decyzjach dotyczących ich życia – w szkołach, społecznościach i placówkach – i żeby prowadziło to do realnych, odczuwalnych zmian dostępnych dla każdego.
Streszczenie: Co mówią dzieci o ubóstwie i włączeniu społecznym
Życie szkoły
- Opinie dzieci
- Nie wszystkie dzieci w równym stopniu korzystają z życia szkolnego – główną barierą są koszty wycieczek, zajęć i sprzętu, nawet jeśli szkoła jest formalnie bezpłatna.
- Nie wszystkie dzieci mają równy dostęp do pomocy w nauce. Dochodzi do tego presja związana z testami i egzaminami, przepełnione klasy oraz niespójne reakcje na nękanie i dyskryminację. Wszystko to sprawia, że niektórym dzieciom trudniej się uczyć, czuć bezpiecznie i w pełni uczestniczyć w życiu szkolnym.
- Dzieci z niepełnosprawnościami i dodatkowymi potrzebami często długo czekają na wsparcie albo wcale go nie dostają – a nawet jeśli istnieją oficjalne plany pomocy, w praktyce trudno je wprowadzić w życie.
- Czego potrzebują dzieci
- Zdecydowanych działań przeciwko przemocy rówieśniczej, dyskryminacji i niebezpiecznym warunkom w szkołach (a także w placówkach opieki zdrowotnej, domach i dzielnicach).
- Żeby szkoła odgrywała pierwszoplanową rolę w udzielaniu pomocy i zapobieganiu problemom.
- Żeby pedagodzy, pielęgniarki i nauczyciele wspomagający byli stale dostępni, tak aby dzieci mogły się uczyć, korzystać z opieki zdrowotnej i wyżywienia oraz zawsze miały kogoś dorosłego, do kogo mogą się zwrócić.
Nękano mnie i nie chcę, by inni musieli przechodzić przez taką traumę. Dlatego aby poprawić środowisko szkolne, powinniśmy uczyć dzieci od najmłodszych lat, że nękanie jest złem i może szkodzić innym wokół nas.
Opieka zdrowotna, mieszkanie i wyżywienie
- Dostęp do opieki zdrowotnej
- Długie terminy, trudności z dojazdem i koszty usług stomatologicznych i leczenia pogłębiają problemy i powiększają nierówności.
- Wsparcie psychologiczne jest trudno dostępne i nierównomiernie rozłożone, także w szkołach.
- Dzieci często mówią, że nie zawsze wiedzą, do kogo się zwrócić o pomoc, zwłaszcza gdy rodzice nie mogą ich wesprzeć.
- Odpowiednie warunki mieszkaniowe
- Dzieci mówią, że mieszkanie to podstawa – bez niego trudno o bezpieczeństwo, godność, zdrowie i naukę.
- Dzieci martwią się przede wszystkim o to, że mieszkania są za drogie, czynsze i rachunki za media rosną, a młodzi ludzie opuszczający ośrodki opiekuńcze nie otrzymują wystarczającego wsparcia mieszkaniowego.
- Niektóre dzieci wyrażają obawy związane z brakiem bezpieczeństwa, złymi warunkami mieszkaniowymi i nierównym dostępem, szczególnie wśród dzieci żyjących w ubóstwie, objętych opieką zastępczą lub należących do grup marginalizowanych.
- Złe warunki mieszkaniowe to nieogrzewane domy, wilgoć, budynki niespełniające norm bezpieczeństwa, przeludnienie i brak prywatności.
- Zdrowa żywność
- Dzieci uważają, że dostęp do zdrowego jedzenia jest niezbędny, ale nie dla wszystkich możliwy na co dzień.
- Bezpłatne posiłki szkolne nie są dostępne we wszystkich szkołach, a niektórzy starsi uczniowie nie mogą ich otrzymać, a gdy szkoły są zamknięte, to problem się pogłębia.
- Dzieci są zdania, że nierówny dostęp do zdrowego jedzenia wynika z tego, ile zarabiają rodzice, że zdrowsza żywność jest po prostu droższa, a jedzenie w szkole bywa słabej jakości lub jego ilość jest ograniczona.
- Uważają też, że jakość, różnorodność i smak jedzenia mają wpływ na to, czy dzieci faktycznie zjedzą posiłek.
Każde dziecko zasługuje na to, żeby mieć dom oraz dostęp do internetu, żywności, zasobów, opieki zdrowotnej i edukacji, niezależnie od swojej przynależności do etnicznej, religijnej czy innej grupy, ale nie każde dziecko ma do nich dostęp – to musi się zmienić.
Co było dalej?
- Uwagi przekazane przez dzieci przeanalizowano razem z informacjami od dorosłych z każdego państwa UE.
- Te uwagi zostały wykorzystane przy przeglądzie europejskiej gwarancji dla dzieci i pomogą ulepszyć plany krajowe we wszystkich krajach UE.
- Ulepszona europejska gwarancja dla dzieci na 2026 r. (w języku angielskim)
- Już wkrótce: przyjazna dziecku wersja gwarancji we wszystkich językach UE, tak aby wszystkie dzieci w UE mogły się dowiedzieć, co Unia robi w kwestii ubóstwa i włączenia społecznego.
Jeżeli masz mniej niż 18 lat i chcesz z kimś porozmawiać o tym, jak się czujesz, zwróć się do zaufanej osoby dorosłej lub skontaktuj się z infolinią dla dzieci w swoim kraju. Tam otrzymasz pomoc i wsparcie, których potrzebujesz.